تاثیر تغییرات اقلیمی بر تنوع زیستی ایران / نعمتی

چکیده :

تغییرات اقلیمی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های جهانی است که پیامدهای گسترده‌ای براکوسیستم‌هاوتنوع زیستی دارد. افزایش دما، تغییر بارش، بالا آمدن سطح آب دریاها زیستگاه گونه‌ها را دگرگون کرده و خطر انقراض آن‌ها را افزایش می‌دهد.تغییرات اقلیمی بر جوامع انسانی نیز اثر عمیق می‌گذارد و موجب کاهش منابع آبی، افت بهره‌وری کشاورزی و افزایش هزینه‌های اقتصادی می‌شود. بنابراین، توسعه زیرساخت‌های مقاوم، کشاورزی پایدار، مدیریت منابع آب و آموزش عمومی ضروری است و همکاری‌های بین‌المللی می‌تواند تاب‌آوری جوامع را در برابر بحران‌های اقلیمی تقویت کند.

کلمات کلیدی :تغییرات اقلیمی- تنوع زیستی – اکوسیستم ها –پوشش گیاهی

مقدمه :

تغییرات اقلیمی مجموعه‌ای از نوسانات زمین و اثرات فعالیت‌های انسانی است.این تغییرات تحت تأثیر شدت تابش خورشید،مدار زمین و افزایش گازهای گلخانه‌ای رخ می‌دهد. این تعامل میان جو، اقیانوس‌ها، یخچال‌ها و زیست‌کره الگوهای اقلیمی را در دوره‌های کوتاه و بلند تغییر می‌دهد.

امروزه تغییرات اقلیمی با اثرگذاری بر منابع طبیعی، اکوسیستم‌ها و پوشش گیاهی به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها تبدیل شده است. این بحران خطر کاهش تنوع زیستی را افزایش می‌دهد. در این مقاله پیامدهای تغییرات اقلیمی بر اکوسیستم‌ها بررسی می‌شود و راهکارهایی برای مدیریت کاهش اثرات آن ارائه خواهد شد.

1-اثرات تغییرات اقلیمی بر اکوسیستم ها

تغییرات اقلیمی پیامدهای زیادی بر اکوسیستم‌ها دارد؛از تخریب زیست‌بوم‌ها و تغییرگونه‌ها تا کاهش پوشش گیاهی و اختلال در شبکه‌های غذایی.ذوب یخچال‌های قطبی سطح آب دریاها را بالا می‌برد.تغییر بارش، اکوسیستم‌های خشکی و آبزی را دگرگون کرده و خطر انقراض را افزایش می‌دهد.افزایش دما، تغییر بارش و رخدادهای شدید اقلیمی جمعیت گونه ها را کاهش می دهد.در نتیجه ،تعادل اکولوژیکی، پوشش گیاهی و روابط بین‌گونه‌ای مختل می‌شود.تغییرات اقلیمی ساختار و کارکرد اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی را دگرگون می‌کند (صنوبر، 1404).

2-تغییرات اقلیمی و انقراض گونه ها

پستانداران در حفظ تنوع زیستی و پایداری اکوسیستم‌ها نقش دارند.این گروه شامل ۲۸ راسته و بیش از ۵۴۱۶ گونه است و ویژگی‌هایی چون خون‌گرمی، زنده‌زایی و سازگاری در زیستگاه‌های متنوع دارند.

بر اساس ارزیابی‌های جهانی، بیش از ۲۸ درصد گونه‌های جانوری، معادل ۴۵,۳۰۰ گونه، در خطر انقراض‌اند و بخشی از آن‌ها پستانداران هستند. ایران با ۲۰۹ گونه پستاندار، حدود ۷.۳ درصد از تنوع جهانی این رده را داراست.

اهمیت پستانداران تنها زیست محیطی نیست ؛ آن‌ها در اقتصاد، فرهنگ و زنجیره‌های غذایی نیز نقش دارند. با توجه به تهدیداتی مانند تخریب زیستگاه، شکار غیرمجاز و تغییرات اقلیمی، حفاظت از پستانداران و زیستگاه‌های طبیعی برای پایداری اکوسیستم‌ها و صیانت از تنوع زیستی ایران امری ضروری است. (غلامی، 1403)

3-تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر پوشش گیا هی

افزایش دما، تغییر بارش و بالا آمدن سطح دریاها از شاخص‌های اصلی تغییرات اقلیمی‌اند. این عوامل تراکم پوشش گیاهی را تعیین می‌کنند. ارتباط پوشش گیاهی با اقلیم نزدیک است و تغییر هر مؤلفه کارکرد اکوسیستم را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

تغییرات اقلیمی ساختار پوشش گیاهی را دگرگون می‌سازد. این دگرگونی‌ها تولیدات کشاورزی آینده را با چالش جدی روبه‌رو می‌کند. نظام‌های زراعی کنونی نیز در اثر تغییرات اقلیمی متحول خواهند شد. شدت این اثرات به میزان تغییرات آینده وابسته است.

مقابله با بحران نیازمند شناخت دقیق عوامل و پیش‌بینی روندهاست. هرچند پژوهشگران نتایج را در سطح جهانی تعمیم می‌دهند، اما مطالعات منطقه‌ای، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، اولویت سازمان‌های بین‌المللی است (Rosenzweig, 1994).

4- تغییرات اقلیمی و پیامد های اجتماعی و اقتصادی

در سال‌های اخیر، تغییرات اقلیمی مانند کاهش بارندگی، کمبود آب، افزایش دما و خشکسالی، به‌ویژه در مناطق کشاورزی، تولید را مختل کرده است. این بحران با کاهش درآمد و افت تقاضا، رکود اقتصادی را تشدید کرده است.

در چنین شرایطی، ارتقای تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی ضروری است. افزایش هزینه تولید، کاهش بهره‌وری و فشار بر نظام‌های حمایتی، پیچیدگی بحران را نشان می‌دهد. راهکار اصلی، سازگاری هدفمند با تغییرات اقلیمی است؛ شامل اقدامات در زیرساخت، مدیریت منابع، اصلاح سبک زندگی و سیاست‌های پایدار.

توسعه زیرساخت‌های مقاوم، کشاورزی پایدار، مدیریت هوشمند آب، آموزش عمومی و همکاری‌های بین‌المللی از محورهای کلیدی‌اند. تحقق تاب‌آوری، به‌ویژه در مناطق پرریسک، نیازمند تقویت ظرفیت‌های مالی و نهادی است. صنعت بیمه نیز می‌تواند بازوی حمایتی مؤثر باشد؛ هم در بازسازی پس از بحران و هم در کاهش خسارات.

راهکارها و پیشنهادات برای محافظت و مدیریت

1 – توسعه ی زیرساخت های مقاوم :ایجاد و تقویت زیرساخت‌هایی همچون سدها، سامانه‌های مدیریت آب و توسعه فضای سبز شهری نقش اساسی در کاهش آسیب‌های ناشی از بلایای طبیعی دارد و تاب‌آوری شهری و روستایی را ارتقا می‌دهد.

2- کشاورزی پایدار و مقاوم به خشکسالی :استفاده از فناوری‌های نوین کشاورزی هوشمند وگونه‌های گیاهی مقاوم به خشکسالی، امنیت غذایی را تضمین می کند.

3- مدیریت منابع آب : بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند تصفیه آب، بازیافت و جمع‌آوری آب باران می‌تواند فشار بر منابع محدود را کاهش داده و پایداری اکوسیستم‌های آبی را حفظ کند.

4- آموزش و آگاهی رسانی :ارتقای سطح دانش عمومی،اجرای برنامه‌های آموزشی در حوزه محیط زیست

5 – پشتیبانی از سیاست‌های پایدار و همکاری‌های بین‌المللی

منابع :

1. صنوبر , ابراهیم , 1404 , تاثیر تغییرات اقلیمی بر تنوع زیستی
2. فاطمه غلامی ؛ 1403 , بررسی پستانداران در معرض خطر انقراض در ایران مطالعه ی موردی شش گونه منتخب
3. Rosenzweig C, Parry ML, Gischer G, Frohberg K. Climate change and world food supply. Research Report-Environmental Change Unit, University of Oxford (United Kingdom). 1994